عملیات روانی به مثابه معرفتی بشری، پدیدارهای اجتماعی را از منظر علوم روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، سیاست و ارتباطات مورد پژوهش و بررسی قرار می‌دهد، لیکن اما این قابلیت نباید موجب غفلت از ویژگی متمایز آن در ‏مقایسه با سایر وجوه معرفت شود. این ویژگی، عبارت از تأثیر شگفت و بی‌واسطه عملیات روانی بر حیات ‏کشورهاست که در قالب سناریوهای آن اجرا می‌شود.‏ پژوهش عملیات روانی افزون بر محدودیتهای مطالعه در علوم انسانی با دشواریهای ویژه‌ای مواجه است که ‏آن را محدود می‌کند. موانعی که گاه از سرشت عملیات روانی ناشی می‌شود. با وجود این، از بسط تطبیقی همگون مفاهیم وآراء و نظریات آن در جوامع متفاوت بر حذر می‌دارد؛ متدولوژی عملیات روانی به پیروی از اصول تحقیق و مطالعه علمی منطبق با اسلوب پرسش، فرضیه، آزمون وپیش‌بینی، متعهد است. ابعاد متعدد و متکثر ‏عملیات روانی را می‌توان از منظر علوم انسانی مورد بررسی قرارداد و از این طریق مکانیسم حیات و بقای واحدهای سیاسی را ‏بهتر شناخت.‏ عملیات روانی پدیده پیچیده‌ای است که جنبه‌های مختلف و تأثیر و تأثرهای متفاوت در جوامع گوناگون ‏و حتی در واحدهای کوچک‌تر به همراه دارد. به دلیل همین پیچیدگی و چندجنبه‌ای بودن، مطالعه آن در یک اسلوب واحد نمی‌تواند تمام ابعاد آن را آشکار سازد. به عبارت دیگر با هر نوع نگرش و بینش علمی به یکی از ‏جنبه‌های عملیات روانی، نوع خاصی از مطالعه در روشهای مطابق با آن به وجود می‌آید. هرچند موضوع عملیات روانی واحد است، لیکن با اتخاذ دیدگاههای متفاوت برای بررسی این موضوع واحد، ‏شاخه‌های مختلفی از تحقیق ایجاد خواهند شد. این شاخه‌ها را می‌توان به دو گروه کلی بررسی توصیفی و بررسی علّی تقسیم کرد. شکل نخست مطالعه، به بررسی صوری ‏عملیات روانی محدود می‌شود. به طور خلاصه هرگونه مطالعه‌ای را که بدون در نظر گرفتن چارچوب اجتماعی و ‏تأثیر آن بر عملیات روانی صورت می‌گیرد می‌توان عملیات روانی توصیفی نامید. این نوع مطالعه در ‏جای خود ضروری، روشنگر و راهگشاست، ولی به دلیل اینکه روابط علّی را مدنظر قرار نمی‌دهد ناقص می‌باشد و ‏نمی‌تواند تمامی پرسشهای سبب‌شناسی و به خصوص سؤال اصلی آن یعنی علیت اجتماعی عملیات ‏روانی را پاسخ گوید.‏ بررسی علّی، از این نقص مبری است. در این نوع بررسی محقق عملیات روانی دشمن را مفروض می‌پندارد و این پرسش اساسی را محور تحقیق قرار می‌دهد که عملیات روانی چرا و چگونه ‏به وجود آمد؟ این سؤال دو جنبه تاریخی و روانی دارد. پرداخت جنبه تاریخی به علیّت روانی خاص منتهی می‌شود که سؤال محوری بحث است.‏ شایان ذکر است که مطالعه توصیفی ماده خام مطالعه علّی است و محقق با برقرار کردن روابط علّی بین پدیده‌های عملیات روانی و شرایط فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و ‏اقتصادی به مطالعه آن می‌پردازد. مطالعه علّی عملیات روانی به طور تلویحی متضمن قبول این ‏معناست که جامعه در شکل‌گیری انواع سناریوهای عملیات روانی مشارکت دارد، لیکن میزان و نحوه اعمال این مشارکت در حیطه بررسی کارشناسی عملیات روانی است؛ پرسشی که پاسخهای متفاوتی را به همراه دارد. ‏بنابراین شناخت نظریه‌ها در روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، علوم سیاسی و علوم ارتباطات به درک بهتر سناریوها ‏در عملیات روانی کمک خواهد کرد.‏ به همین دلیل، با ابداع هر تاکتیک جدید در عملیات روانی و موفقیت آن - صرف نظر از زمان آن - کارشناسان دیگر نیز به امید موفقیتی مشابه به پیروی و تقلید از آن شیوه ‏می‌پردازند. اما باید توجه داشت که این تقلید همراه با نبود همه یا دست کم یکی از شرایط زمان اجرای تاکتیک عملیات روانی است. ‏یعنی شرایط سیاسی - اجتماعی خاص، زمینه ظهور نوآوری و آفرینش تاکتیک و تدوین سناریوی ویژه‌ای را ایجاب می‌کند. به ‏همین دلیل تاکتیکهای عملیات روانی دنباله‌رو هیچگاه به میزان آثار و سناریوهای عملیات روانی پیشرو ارزش و ‏اهمیت به دست نمی‌آورند و در زمره سناریوهای بزرگ و ماندگار به شمار نمی‌آیند.‏ یادآوری این نکته ضروری است که عملیات روانی مبحثی میان‌رشته‌ای است ‏و فرآوری نتایج گوناگون از پیامدهای طبیعی این مسئله است. بنابراین عملیات روانی منحصر به یک حوزه و ‏رشته علمی نیست، به ویژه در عصر حاضر به دلیل ابعاد بی‌شماری که این شاخه نسبت به سایر انواع ‏معرفت دارد، مباحث پویا و ناشناخته‌ای را برای پژوهش عملیات روانی در ‏بردارد. اذعان این مطلب که کارگزار عملیات روانی کسی است که استعداد ویژه برای نمایش ایده‌ها و واقعیتهای ‏اجتماعی در قالب سناریوهای عملیات روانی داشته باشد، بدین معناست که برای استعداد کارشناسان ‏عملیات روانی استقلال وجودی قائل شده‌ایم و این به معنای آزادی عملیات روانی از قید بعضی شرایط ‏اجتماعی است.‏ آنچه یک رفتار و ایده را به هنر عملیات روانی تبدیل می‌کند محتوا نیست، چرا که محتوا می‌تواند در اشکال ‏دیگر معرفت نیز بیان شود اما هرگز آن تأثیر روانی را که عملیات روانی دارد در برنخواهد داشت، بلکه ‏چگونگی بیان محتوا و توانایی عضو فعال در نحوه بیان است که هنر عملیات روانی را تعیین می‌کند. در حالی که در هر ‏فعالیت علمی، اندیشه عامل اصلی است، در عملیات روانی توانایی کارگزار فعال است که تأثیر خود را نه بر ‏عقل بلکه براحساس و عاطفه انسان اعمال می‌کند.‏ یادآوری این مطلب برای تأکید بر این نکته است که علوم انسانی به مثابه علومی که فعالیت ‏اندیش‌مندانه دقیق و ظریفی را پیگیری می‌کند در مطالعه عملیات روانی با محدودیتهای فراوانی مواجه است، محدودیتهایی که در حوزه‌های دیگر معرفت از دین گرفته تا فلسفه، اخلاق و زیباشناسی جبران‌پذیر است. اما این محدودیتها به معنای ناتوانی عملیات روانی از بررسی علمی رفتار جوامع خودی، دشمن و بی‌طرف ‏نیست. بلکه نشان‌دهنده توانایی این علم در برخورد با آن حوزه‌هایی از علوم است که در ارتباط با جامعه قابل ‏بررسی و تبیین‌اند.‏ به عبارت دیگر رویکرد تحلیلی عملیات روانی به جامعه« نشان‌دهندة نگرش اجتماعی و سیاسی آن است. در عین حال، ‏با وجود محدودیتهای یادشده، پیوند میان عملیات روانی و جامعه به قدری عمیق و وسیع است که می‌توان گنجینه‌ای از ‏سناریوهای عملیات روانی دشمن را فراهم و از این طریق تاکتیکهای آن را شناسایی و به موقع خنثی کرد.‏